Lý giải Tại sao Bạc- kim loại quý được sử dụng nhiều trong y học

(16:30:31 07/09/2021)

Bạc là 1 kim loại quý trong tự nhiên, chỉ xếp sau Vàng. Bạc được ứng dụng rất rộng rãi trong đời sống hằng ngày như dùng để chế tác đồ trang sức, vật dụng, đúc tiền ... Ngoài ra vì những đặc tính sát khuẩn rất tốt của mình mà Bạc được sử dụng rất nhiều trong lĩnh vực y học. Trong bài viết này Bạc SQB sẽ chia sẽ một số thông tin để lý giải tại sao kim loại Bạc được sử dụng nhiều trong lĩnh vực y học nhé.

1. Nguồn gốc kim loại Bạc trên trái đất

Bạc là một trong năm loại kim loại cổ xưa nhất trên trái đất được loài người phát hiện theo thứ tự: Đồng, chì, vàng, bạc, sắt. Mặc dù, cùng nhóm kim loại nặng như chì, cadimi, thủy ngân, nhưng bạc không hề độc hại mà rất an toàn cho người.

Về nguồn gốc của bạc, bạc không phải là loại kim loại hình thành sẵn trên trái đất mà có nguồn gốc trong vũ trụ tương tự vàng. Các nhà khoa học cho rằng, nguyên tố bạc tới trái đất từ các vụ nổ những ngôi sao bé trong vũ trụ từ thời kỳ sơ khai. Do đó, bạc và vàng đều là các kim loại hữu hạn trên trái đất. Khi tới trái đất, kim loại bạc trở thành một món quà vô giá cho con người.

2. Khả năng sát trùng rộng

Bạc, cụ thể là ion Ag+ có ưu thế hơn các loại kháng sinh tổng hợp ở chỗ khả năng diệt trùng và kháng sinh có phổ rộng hơn, đặc biệt là với bạc các vi trùng, vi khuẩn, virut và nhiều loại nấm không bị “nhờn thuốc” như ở các chất kháng sinh.

Thuốc nhỏ mắt Argyrol (tức dung dịch bạc proteinat) hiện nay vẫn có thể mua tại bất kỳ hiệu thuốc nào ở Việt Nam. Cho tới những năm 1940, trên thị trường dược phẩm phương Tây còn có khoảng 50 loại thuốc chế từ bạc.

Từ khi phát minh ra các chất kháng sinh, thuốc từ bạc không thể cạnh tranh nên bị đẩy ra khỏi thị trường, chỉ còn tồn tại như một dược phẩm “cổ điển” của dòng y học truyền thống, không được tiếp tục nghiên cứu và mở rộng khả năng sử dụng.

Tuy nhiên, bạc vẫn được những nhà khoa học và cơ quan y tế quan tâm. Vào đầu những năm 1970, nhóm các nhà khoa học Trường ĐH Syracus, New York nghiên cứu vải phủ một lớp bạc cực mỏng để chữa bỏng và các bệnh nhiễm trùng xương phức tạp.Thuốc mỡ bạc sulfadiazin được coi là một trong các loại thuốc chữa bỏng tốt nhất ở Mỹ hiện nay. Các ống thông đường tiểu, van tim được phủ bạc để tránh nhiễm trùng bên trong cơ thể. Để chống ngộ độc thực phẩm, đồ nấu nướng của nhà bếp, khăn bàn, các chi tiết của máy giặt, tủ lạnh cao cấp có tráng màng bạc cực mịn. Vải tráng bạc diệt vi khuẩn nên khử được mùi hôi của cơ thể.

Khi dùng đồ dùng bằng bạc để diệt trùng cho nước hoặc sữa chẳng hạn, tác nhân có hiệu quả là những nguyên tử bạc hoà tan, nồng độ thường chỉ là vài phần tỷ hoặc phần triệu của 1 gam (ppm). Sự hoà tan tự nhiên của bạc phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc. Khoa học đã giải quyết việc tăng diện tích tiếp xúc của bạc bằng cách tạo ra bạc keo (từ khoảng 1 thế kỷ trước) và là bạc nano (gần đây nhất), sẽ trình bày sau đây.

3. Ứng dụng của kim loại Bạc trong sức khỏe Đông y

Đông y sử dụng đồng bạc xòe, thìa bạc để cạo gió, đánh cảm từ lâu. Cách làm rất đơn giản. Đối với người bị trúng gió, nhiễm lạnh, bôi một chút dầu lên khu vực cần cạo gió, thường là vùng lưng, khu vực các khớp, sau đó sử dụng đồng bạc, dây chuyền bạc di chuyển từ trên xuống dưới cho tới khi đồng bạc chuyển màu đen.

Sử dụng đồng bạc, dây chuyền bạc để cạo gió, đánh cảm

Ngoài ra, các thầy thuốc ở phương Bắc còn sử dụng một loại dung dịch có chứa nguyên tố bạc gọi là keo bạc trong nhiều bài thuốc trị bệnh bí truyền có tác dụng đặc trị các chứng bệnh tiêu hóa, hô hấp, nhiễm trùng, lở loét…. Tác dụng này sau đã được chứng minh là nhờ tính kháng khuẩn cực mạnh của nguyên tố bạc và lành tính với cơ thể người.

4. Ứng dụng của kim loại Bạc trong y học hiện đại

Sử dụng bạc trong y tế vẫn là vấn đề đang được quan tâm trong y học hiện đại.

Ông tổ ngành Y phương Tây là Hypocrate đã từng ghi chép lại và khẳng định “Bạc có tính chất ngăn ngừa và chống lại một số loại bệnh”. Tới năm 1920, FDA mới chính thức thông qua cho phép sử dụng muối bạc như chất kháng khuẩn. Tuy nhiên, sau này muối bạc không được ứng dụng phổ biến vì độc tính với tế bào, gây bỏng rát cho cơ thể. Thay vào đó, bạc nguyên chất, keo bạc, Nano bạc nguyên chất được sử dụng rất phổ biến.

Hiện nay, dạng dùng chủ yếu được cho phép của Bạc là dùng ngoài da, niêm mạc như chế phẩm cao bôi bạc nguyên tố cho vết thương hở, rửa tay khô kháng khuẩn, nước súc miệng, súc họng nano bạc…. Bạc Sulfadiazin 1% được công nhận là thuốc sử dụng trong điều trị các vết bỏng độ 2, độ 3.

* Bạc keo

Bạc keo là một dung dịch huyền phù gồm các hạt bạc cực kỳ nhỏ bé, lơ lửng trong nước. Nó được hình thành khi một quá trình điện từ đẩy những hạt bạc nhỏ bé từ một khối bạc hớn hơn vào nước cất. Nhờ kích thước nhỏ, nó đi vào cơ thể qua dạ dày và ruột để dễ dàng vào máu, từ đó đi đến các bộ phận trong cơ thể.

Bạc keo được dùng để chữa một số bệnh từ nhiễm trùng da đến cảm cúm thông thường. Trong cuốn The Body Electric and Crosscurrents, bác sĩ Beck, điều hành Trung tâm Y học Upstake, ĐH Syracus đã chứng minh bạc keo không những giết được hàng trăm loại vi trùng, vi khuẩn, virus... qua những thí nghiệm in vitro mà còn có tác dụng kích thích sự tăng trưởng các mô bị hư hại nên có tác dụng làm vết thương chóng lành.

Theo ông, sự có mặt của ion bạc giúp vào quá trình tái sinh mô và loại bỏ các tế bào già và tế bào ung thư cũng như các bệnh do dị biến tế bào.

BS Bjorn Nordenstrom, Viện Y học Karolinska, Thụy Điển thông báo kết quả ông đã dùng bạc khống chế tế bào ung thư trong nhiều năm, bác sĩ Richard L. Davies, Viện trưởng Viện Bạc tại Mỹ có chi nhánh ở 37 nước trên thế giới cho biết tổ chức của ông trong 4 năm qua đã xác định được 87 ứng dụng y học liên quan đến bạc.

Những năm 1990, Chính phủ Trung Quốc chủ trương nghiên cứu bạc để làm các chất sát trùng trên phương châm phát huy y học dân tộc và đã phát triển hàng loạt chất sát trùng trên cơ sở bạc keo để xử lý môi trường và nhận thấy không ảnh hưởng gì đến sức khoẻ con người.

Trường phái ủng hộ bạc keo cho rằng, hiệu quả sử dụng do nồng độ của bạc quyết định. Theo họ ung thư chỉ xuất hiện trong trường hợp cơ thể không đủ bạc để diệt những u ác khi vừa xuất hiện nên bạc cần thường xuyên có mặt trong máu ở một mức độ nào đó.

Bạc hỗ trợ cho hệ miễn dịch chống sự xâm nhập của các vi sinh vật gây bệnh. Thậm chí bạc có thể tiêu diệt HIV trước khi chúng tấn công hệ miễn dịch. Nếu bạc được đưa vào cơ thể - cụ thể 10 ppm bạc trong 5 lít máu, nghĩa là dưới ngưỡng gây độc - thì những thí nghiệm in vitro cho thấy đã đủ để khống chế hoàn toàn HIV. Sẽ không có hiệu ứng phụ nào nếu tuân thủ đúng quy định của việc sử dụng.

* Bạc nano

Bạc nano cũng là dung dịch huyền phù những hạt bạc nguyên chất (80%) treo lơ lửng trong nước tinh khiết, song kích thước dưới 2 nanomet, quá nhỏ để được coi là dung dịch keo; số còn lại dưới dạng ion Ag+. Nếu tỉ lệ ion Ag+ trong bạc keo là 5-10% thì trong dung dịch bạc nano lên tới 20%. Chính điều này làm nên hiệu quả kép của bạc nano so với bạc keo loại tốt nhất.

Tất nhiên, tính kháng khuẩn của bạc nano cao gấp nhiều lần so với bạc keo và từ đó cũng mở rộng được phạm vi sử dụng. Không chỉ làm các dung dịch có tính sát trùng rất cao trên cơ thể, người ta còn tìm ra phương pháp phủ bạc nano lên các dụng cụ y tế để vô trùng tuyệt đối, nhất là các thiết bị hoạt động bên trong cơ thể khi mổ nội soi, tim, phổi, làm khớp xương nhân tạo, những bộ phận giả... Với kích thước nano, 1 gam bạc có thể phủ lên một diện tích có tính kháng khuẩn lên tới hàng trăm mét vuông.

Hiện nay, các sản phẩm phủ bạc nano được dùng để sản xuất các thiết bị sinh hoạt như tủ lạnh, dụng cụ nhà bếp để tăng độ an toàn thực phẩm, máy giặt để vô trùng cho quần áo, đồ chơi trẻ em... và được các cơ quan y tế như FDA của các nước cho phép sử dụng.

* Sử dụng Bạc làm kháng sinh chủ yếu?

Gần đây, người ta phát hiện việc dùng bạc với tư cách một chất kháng sinh thiên nhiên (CKSTN) có nhiều ưu điểm so với chất kháng sinh tổng hợp (CKSTH).

Thứ nhất, các CKSTH thường có hiệu ứng phụ là diệt cả những enzym và vi sinh vật có ích trong cơ thể nên sau khi dùng chúng thường làm cơ thể thiếu vitamin và có thể gây tiêu chảy. Bạc tránh được hiện tượng này vì bạc diệt vi trùng có hại nhưng không đụng đến các tế bào và vi khuẩn có ích. Bạc còn diệt được nhiều virus mà CKSTH không làm được.

Thứ hai sau một thời gian sử dụng CKDTH, nhiều vi sinh vật gây bệnh sống sót, và qua vài đời, ở chúng xuất hiện tính đề kháng với các loại kháng sinh. Nhưng bạc diệt hoàn toàn mầm bệnh theo một cơ chế khác hẳn, can thiệp vào hoạt động sống của vi trùng gây hại để làm chết chúng nên chúng không thể tự thích nghi để chống lại bạc. Do vậy có người coi như bạc là “một sự phát hiện lại”, bắt đầu quay trở lại với bạc và nhận thấy bạc có tác dụng khử trùng rất tốt trong các đợt dịch lớn xảy ra với quy mô toàn cầu.

Trường ĐH California (Los Angeles) đã thử nghiệm bạc keo và kết luận: “Dung dịch bạc là chất sát trùng đối với Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Neisseria gonorrhea, Gardnerella Vaginalis, Salmonella Typhi… và những tác nhân gây bệnh khác, là chất trừ nấm đối với Candida albicans, Candida globata, và M. furfur, có thể giết tất cả các virus trong phòng thí nghiệm”. BS Gary Smith (Trường ĐH John Hopkins) bổ sung: “Khi có mặt bạc, các tế bào ung thư không phân chia được và cơ thể được phục hồi.”

Nhà khoa học Carl Moyer, Chủ nhiệm Khoa Giải phẫu Trường ĐH Washington từ năm 1970 đã có lý khi tiên đoán: “Bạc sẽ là chiến sĩ tốt nhất mà ta có để chống hầu hết các loại vi trùng”.

5. Một số mẫu trang sức bạc đang Hot tại Bạc SQB